Ergens tussen oktober en februari komt bij een aanzienlijk deel van de eerstejaars dezelfde vraag op: heb ik het juiste gekozen?
Die vraag verdient een beter antwoord dan doorbijten, en ook een beter antwoord dan meteen stoppen. Het onderscheid tussen twee soorten twijfel bepaalt welke van de twee.
Twee twijfels die er hetzelfde uitzien
Twijfel omdat het zwaar is. Het tempo ligt hoger dan verwacht, je loopt achter, en je vraagt je af of je dit aankan. Dat is normaal en het zegt weinig over je keuze. Bijna iedereen heeft dat in het eerste jaar, en het gaat meestal over zodra de eerste examenperiode laat zien waar je echt staat.
Twijfel omdat het niet past. Je bent niet nieuwsgierig naar de vakken, ook niet naar de vakken die goed gaan. Je volgt lessen zonder dat er iets blijft hangen omdat het je niet interesseert. En als je je voorstelt dat je dit haalt en het beroep gaat uitoefenen, voelt dat niet als een opluchting.
Die tweede gaat niet over met discipline, en ze wordt niet beter door een goed examenresultaat.
De praktische toets: als iemand je morgen het diploma zou geven zonder de rest van de opleiding, zou je dan blij zijn? Bij de eerste twijfel is dat antwoord ja. Bij de tweede is het antwoord meestal een aarzeling.
Waarom november de slechtste maand is
Als er één advies uit dit artikel meegaat, is het dit: neem deze beslissing niet in november.
De reden is dat vrijwel elke eerstejaars dan op een dieptepunt zit. Het nieuwe is eraf, de eerste examens zijn nog ver weg, er is nog geen enkel resultaat om je aan vast te houden, en het weer helpt niet.
Wat er dan gebeurt: het gevoel dat het niet lukt, wordt geïnterpreteerd als bewijs dat het niet past. En dat is meestal een verkeerde conclusie.
Beslis liever na een eerste examenperiode. Dan heb je iets meetbaars: niet alleen punten, maar ook hoe het voelde om je erin te verdiepen, en of er vakken waren waar je met plezier aan werkte.
Dat betekent niet dat je tot januari niets doet. Het betekent dat je in november informatie verzamelt en in januari beslist.
Wat je in de tussentijd uitzoekt
Praat met je studietrajectbegeleider. Vroeg, en ook als je nog niets beslist hebt. Zij kennen de regels rond studievoortgang, wat er met je studiepunten gebeurt, welke data er lopen, en welke overstappen in de praktijk goed uitpakken. Dat is informatie die je nergens anders volledig krijgt.
Zoek uit wat er meetelt. Bij verwante opleidingen kunnen behaalde studiepunten via vrijstellingen meegaan. Wat er in jouw geval geldt, hangt af van beide opleidingen en van de instelling, dus vraag het concreet na in plaats van aan te nemen dat alles verloren is.
Praat met studenten uit de opleiding die je overweegt. Niet met de infobrochure maar met iemand in het tweede jaar. Vraag hoe een week eruitziet en wat de zwaarste vakken zijn.
Kijk of het aan één vak ligt. Als er twee vakken zijn die alles vergallen en de rest gaat goed, is dat een ander probleem dan een verkeerde opleiding. Twee vakken zijn te repareren; een verkeerde match niet.
Doorgaan tot het einde van het jaar of niet
Als de beslissing valt om over te stappen, is de volgende vraag of je het jaar afmaakt.
Er zijn argumenten voor allebei, en ze hangen af van je situatie.
Afmaken heeft zin als een deel van je vakken meetelt in de nieuwe opleiding, of als je met een aantal behaalde studiepunten sterker vertrekt. Het heeft ook zin als je twijfelt over je nieuwe keuze, want dan hou je opties open.
Vroeger stoppen heeft zin als de vakken niets opleveren voor waar je heen gaat, en als het uitzitten vooral energie kost die je in de voorbereiding van je nieuwe start beter besteedt.
Maar dit is precies waar de regels rond inschrijving, studievoortgang en eventuele financiële gevolgen meespelen, en die verschillen. Neem die beslissing niet op eigen houtje: leg ze voor aan je trajectbegeleider met je concrete cijfers erbij.
Het gesprek thuis
Bij een groot deel van de studenten is dit het moeilijkste onderdeel, en het wordt daardoor uitgesteld tot het geen keuze meer is.
Wat het gesprek meestal verkeerd laat lopen, is dat het begint bij de conclusie. "Ik wil stoppen" roept onmiddellijk een reactie op, en die reactie gaat over teleurstelling en geld in plaats van over de vraag zelf.
Begin dus een stap eerder. Vertel wat je waarneemt: welke vakken, wat er niet lukt, wat je wel en niet interesseert, en wat je al hebt uitgezocht. Dat is informatie waar een ouder iets mee kan, en het maakt van een mededeling een gesprek.
Doe het ook vroeg. Een ouder die het in november hoort en in januari meebeslist, reageert anders dan een ouder die het in juli te horen krijgt als voldongen feit.
En voor ouders die dit lezen: de eerste reactie telt zwaarder dan je denkt. Wie meteen begint over het verspilde jaar, hoort daarna alleen nog de opgepoetste versie. Vraag liever door naar wat hij waarneemt, en spreek af dat jullie na de examens samen kijken.
Wat dit niet is
Een paar dingen die vaak meespelen en die geen goede redenen zijn.
Wat je ouders ervan vinden. Dat is een echte factor en het is geen basis voor een keuze die jij zes jaar draagt. Het is wel een gesprek waard, en liefst een waarin je uitlegt wat je waarneemt in plaats van wat je voelt.
Wat je vrienden doen. Idem.
Het idee dat stoppen falen is. Een opleiding die niet past, is een verkeerde match. Wie na één jaar overstapt, verliest een jaar; wie drie jaar doorbijt en dan alsnog stopt, verliest er drie.
Schaamte over het geld. Dat is reëel en het is beter om het uit te spreken dan om het te laten meewegen zonder het te benoemen. Een jaar dat niets oplevert is duurder dan een overstap.
Als je blijft
Bij een deel van de studenten is de conclusie dat het wel past en dat het gewoon zwaar is. Dan verandert de vraag: niet of je moet blijven, maar wat er anders moet.
Meestal is het antwoord dezelfde als bij bissen: de verwerking verhuist naar het semester in plaats van naar de blok. Wie elk hoorcollege binnen 48 uur verwerkt, komt in januari leerstof tegen die hij al begreep in plaats van leerstof die hij nog moet leren.
Die aanpak staat uitgewerkt in je eerste jaar aan de unief, en voor de examenperiode in blokken in het hoger onderwijs. Zit je vast op één specifiek vak, dan staan de struikelblokken per vak op een rij bij de eerstejaarsvakken.
Tot slot
De vraag die uiteindelijk telt, is niet of je dit aankan. Het is of je dit wil.
Aankunnen is een kwestie van methode en tijd, en dat is bijna altijd op te lossen. Willen is dat niet, en het wordt niet beter door er nog een jaar in te steken.
Wie dat onderscheid eerlijk maakt, met iemand erbij die de regels kent, komt er meestal snel uit. En wie in november beslist zonder dat onderscheid, beslist op een dieptepunt over iets dat jaren meegaat.
Loopt het uiteindelijk uit op een jaar overdoen in dezelfde opleiding, dan staat de aanpak in bissen in het hoger onderwijs. En twijfel je breder over het type opleiding, dan is hogeschool of universiteit het nuttigst.