Studeren met een studentenjob: waar het misgaat en hoe je het opvangt

Bijna elke student in Vlaanderen werkt ergens. Voor sommigen is het bijverdienen, voor anderen is het de reden dat studeren betaalbaar blijft.

Het kan prima samengaan. Waar het misloopt, is bovendien redelijk voorspelbaar, en dat betekent dat je het kan opvangen.

Het probleem is zelden het aantal uren

Studenten die vastlopen door hun job, zijn zelden degenen die het meeste werken. Het zijn degenen bij wie de uren op de verkeerde plek zitten.

Twintig uur in het weekend is voor je studie iets heel anders dan twintig uur verspreid over vijf avonden. In het eerste geval hou je je weekdagen intact; in het tweede raak je elke avond kwijt, en avonden zijn precies wanneer verwerking gebeurt.

Kijk dus niet alleen naar het totaal maar naar de verdeling. En vraag jezelf per shift af: kost deze me een studieavond, of kost hij me tijd die ik toch niet aan school besteedde?

Het signaal dat het te veel wordt

Er is geen getal dat voor iedereen klopt, en er is wel een test die werkt.

Kan je een oefening uit het hoorcollege van deze week zelfstandig maken, twee dagen later, zonder je notities?

Zolang dat lukt, hou je het bij. Zodra dat structureel niet meer lukt, ben je je uren aan het kopen met je studieresultaat, en dat is een dure ruil die je pas in januari op je rekening ziet.

Doe die test één keer per week, bij één vak. Het kost tien minuten en het is het enige vroege signaal dat je hebt, want er is verder niets dat je waarschuwt tot het examen.

Bouw je week om de vaste dingen

Als je job vaste uren heeft, is dat een voordeel voor je planning, ook al voelt het als een beperking.

Zet eerst de vaste blokken in je week: lessen, shifts, verplaatsing. Wat overblijft is je echte beschikbare tijd, en dat is meestal minder dan mensen denken.

Verdeel dan de verwerking over de dagen die je wél hebt. Niet "ik studeer als er tijd is", want die tijd wordt opgegeten. Wel: op deze twee avonden en op zondagvoormiddag verwerk ik mijn colleges.

Flexwerk maakt dit moeilijker, en dat is de verborgen kost ervan. Het lijkt vrijblijvend, maar een week die je pas op maandag kent, is een week die je niet kan plannen. Wie de keuze heeft, kiest voor studieresultaten meestal beter een vaste regeling.

De blok is de uitzondering

Van alle periodes in het jaar is de blok de periode waarin uren het meest waard zijn en waarin je het minst kan inhalen.

Als het enigszins kan: verminder dan sterk of stop tijdelijk. En regel dat vooraf, in september of oktober, niet twee weken voor je eerste examen. Studentenjobs houden daar vaak rekening mee als je het op tijd vraagt, en zelden als je het op het laatste moment meldt.

Wie tijdens de examens moet blijven werken, kan het schadelijkst effect beperken door de shifts niet vlak voor een examendag te leggen. Een avondshift de dag voor een examen kost je meer dan hij opbrengt, want je verliest zowel de laatste herhaling als je slaap.

Wat je studie het minst kost

Niet alle uren zijn gelijk, en met wat sturing kan je veel schelen.

Weekendwerk boven avondwerk als je door de week college hebt, want je weekdagen blijven dan bruikbaar.

Aaneengesloten shifts boven verspreide uren. Vier keer twee uur verspreid over een week kost je vier keer de aanloop en de verplaatsing.

Werk dicht bij huis of bij je kot. Verplaatsingstijd is verloren tijd en ze telt op.

Een job waar je iets aan hebt, als dat kan. Werk dat in de richting van je studie ligt, telt dubbel: je verdient en je bouwt iets op.

Een job waarbij je soms kan lezen, zoals een receptie of een bewaking, is voor sommige studenten goud waard. Niet elke job laat dat toe, en als het kan, is het een reëel voordeel.

Het gesprek met je werkgever

Studenten voeren dit gesprek vaak niet, en dat is meestal een gemiste kans.

Werkgevers die met studenten werken, weten dat er examenperiodes bestaan. Wat ze niet weten, is wanneer die van jou vallen, en ze kunnen er alleen rekening mee houden als je het op tijd zegt.

Wat werkt: geef in september je examenperiodes door, met data. Niet als vraag om vrij te krijgen maar als informatie voor de planning. Meestal levert dat vanzelf meer op dan een verzoek achteraf, want je zit dan in de roosters van voor ze gemaakt zijn.

Vraag ook expliciet wat er mogelijk is. Minder uren tijdens de blok, alleen weekends in bepaalde periodes, of een tijdelijke onderbreking. Bij veel studentenjobs kan er meer dan studenten aannemen, en de reden dat het niet gebeurt is dat niemand het vraagt.

En wees betrouwbaar in de periodes dat je er wel bent. Dat is niet alleen fatsoenlijk, het is ook de reden dat iemand bereid is soepel te zijn wanneer jij het nodig hebt.

Als werken geen keuze is

Voor een deel van de studenten is dit geen optimalisatievraag maar een noodzaak. Dan is de vraag niet of je werkt maar hoe je het zo inricht dat het minst kost.

Drie dingen die dan het meeste helpen.

Wees strenger op je verwerkingsgewoonte dan iemand die niet werkt. Je hebt minder tijd, dus de tijd die je hebt moet efficiënter. Twintig minuten per college, meteen, is dan geen luxe maar het enige dat je jaar draagt.

Kies je vakken bewust als je opleiding daar ruimte voor laat. Een programma spreiden over meer jaren is geen falen, en het is voor werkende studenten vaak de verstandigste zet. Bespreek dat met je studietrajectbegeleider.

En informeer naar wat er bestaat aan ondersteuning voor je ervan uitgaat dat er niets is. De regelingen rond studiefinanciering en studentenstatuut verschillen en veranderen, dus vraag het na bij je instelling of bij de sociale dienst in plaats van af te gaan op wat een medestudent vertelt.

De verborgen kosten die niemand meerekent

Studenten rekenen hun job in uren en in wat het opbrengt. Er zitten twee kosten in die daar niet in staan.

Verplaatsing en aanloop. Een shift van vier uur is zelden vier uur. Er is heen en terug, omkleden, en de tijd erna waarin je nog niet meteen aan iets anders begint. In de praktijk kost een avondshift je meestal de hele avond, ook als je maar drie uur betaald krijgt.

Herstel. Werk kost energie, en die energie is dezelfde energie die je nodig hebt om 's avonds nog iets te verwerken. Twee shifts in een week waarin je ook nog vier vakken moet bijhouden, betekent niet dat je zes avonden overhoudt, want een deel daarvan ben je op.

Dat is geen argument om niet te werken. Het is een argument om eerlijk te rekenen wanneer je beslist hoeveel je aanneemt, want de meeste studenten die vastlopen, namen een extra shift aan op basis van uren en niet op basis van wat die uren er echt uithalen.

Praktisch: probeer een maand lang bij te houden hoeveel je effectief studeert in de weken dat je werkt en in de weken dat je niet werkt. Dat verschil is je echte prijs, en het is bijna altijd groter dan het aantal gewerkte uren.

Wat het je oplevert

Ik wil het niet alleen als kostenpost neerzetten, want dat is het niet.

Een studentenjob leert je dingen die in een aula niet aan bod komen: op tijd komen, met mensen omgaan die je niet gekozen hebt, en verantwoordelijkheid dragen voor iets dat misgaat als jij het niet doet. Dat weegt later mee, en het weegt zwaarder als er iets van verantwoordelijkheid bij zat.

Ik heb zelf lesgegeven naast mijn studies en mijn tarieven gaandeweg verhoogd toen de vraag groter werd dan de uren die ik ernaast had. Dat is een prettige positie om in te komen, en het is ook precies het moment waarop je moet beslissen wat je studie waard is.

Want dat is uiteindelijk de afweging. Uren zijn inwisselbaar, een jaar niet.

Voor de planning zelf staat er meer in blokken in het hoger onderwijs, en voor het semester in je eerste jaar aan de unief. Loopt het toch mis en moet je iets overdoen, dan staat de aanpak in bissen in het hoger onderwijs.

Val je regelmatig uit door ziekte in plaats van door werk, dan is de aanpak een andere, en die staat in studeren met een chronische ziekte.