Een student kwam ooit bij me met een UV-unwrap die niet lukte. De naden klopten niet, het textureren liep vast, en hij wou weten hoe hij die naden anders moest leggen. Alleen zat het probleem nergens bij de naden. Het model eronder was gebouwd zonder aan het unwrappen te denken, met verborgen ngons, omgekeerde vlakken en dubbele punten. Geen enkel advies over naden ging dat oplossen.
Een tekort dat je laat delibereren of tolereren, werkt vaak net zo. De beslissing lost je administratie op. Ze lost niet op wat er onder het cijfer zit.
Dat is geen reden om nooit te tolereren. Het is wel de reden om de beslissing bewust te nemen, en daarvoor moet je weten hoe het systeem in elkaar zit.
Snel antwoord: Bij een deliberatie beslist de examencommissie dat je een vak waarvoor je niet slaagde toch niet moet hernemen. Bij een tolerantie beslis je dat zelf, binnen de grenzen van het examenreglement van je instelling. In beide gevallen verwerf je geen creditbewijs, en een tolerantie kost je studiepunten van je leerkrediet.
Wat is deliberatie in het hoger onderwijs?
De Codex Hoger Onderwijs definieert het begrip nuchter. Een deliberatiecijfer is "een resultaat verworven na het examen op een opleidingsonderdeel waarvoor een student geen creditbewijs verwerft, maar waarvoor een examencommissie beslist dat dit opleidingsonderdeel niet hernomen moet worden." De bijbehorende studiepunten heten gedelibereerde studiepunten.
Let op het werkwoord: een examencommissie beslist. Het gebeurt niet automatisch omdat je gemiddelde toevallig boven een grens ligt. De UGent schrijft het zo op haar pagina over deliberatie: "je wordt geslaagd verklaard door de examencommissie."
Waarover die commissie precies beslist, is je deliberatiepakket, bij de UGent omschreven als "een vastgelegd geheel van opleidingsonderdelen waarover wordt gedelibereerd". Je vakken worden dus als groep bekeken, niet één voor één.
Een creditbewijs is iets anders. Dat is volgens de Codex "de erkenning van het feit dat een student blijkens een examen de competenties, verbonden aan een opleidingsonderdeel, heeft verworven." Wie gedelibereerd wordt, slaagt voor het pakket zonder dat creditbewijs voor dat ene vak.
Wat is het verschil tussen deliberatie en tolerantie?
Beide zorgen ervoor dat je een vak niet moet hernemen. Het verschil zit in wie beslist.
Een tolerantie is volgens de Codex een "regeling in examenreglement van een instelling hoger onderwijs waarbij de student geen credits verwerft maar voor een beperkt aantal studiepunten toch het vak niet moet hernemen." Jij zet ze in, binnen de grenzen die je instelling vastlegt.
| Tolerantie | Deliberatie | |
|---|---|---|
| Wie beslist | jij, binnen de regels van je instelling | de examencommissie |
| Waarvoor | meestal enkel 8 of 9 op 20 | je hele deliberatiepakket |
| Creditbewijs | nee | nee |
| Terug te draaien | meestal niet | nee |
Sommige hogescholen combineren de twee. In het onderwijs- en examenreglement 2026-2027 van Thomas More heet artikel 71 letterlijk "Tolerantie ingezet door de examencommissie (deliberatie)": voor wie zich voor het eerst inschreef in een bachelor wordt automatisch tolerantie ingezet als de student daarmee de decretale drempel haalt, en voor wie kan afstuderen als die daarmee het diploma haalt.
Hoeveel mag je tekortkomen om gedelibereerd te worden?
Dit is de vraag waarop het internet je het vaakst verkeerd antwoordt, want het antwoord staat niet in de Codex. Het staat in het examenreglement van jouw instelling, en die verschillen echt.
UGent. De basisregel is dat je "voor alle opleidingsonderdelen van je deliberatiepakket geslaagd" bent, en dat betekent "voor alle vakken minstens 10/20". Voor het eerste deliberatiepakket van een bachelor kan het toch: "Het tekort om te slagen voor 1 of 2 opleidingsonderdelen bedraagt maximaal 1% van het gewogen totaal", met minstens 8/20 voor alle vakken, hoogstens twee vakken onder 10/20 en een totaal van minimaal 50%. In een afstudeerjaar mag het tekort maximaal zes gewogen punten zijn. Voor de masterproef en de verplichte stages geldt geen deliberatie.
KU Leuven. Daar werk je met toleranties: enkel beoordelingen van 8 of 9 op 20 komen in aanmerking, je tolerantiekrediet bedraagt ongeveer 10% van je studiepunten, en je moet een studie-efficiëntie of gewogen percentage van minstens 50% halen. Sommige opleidingsonderdelen zijn niet tolereerbaar omdat de opleiding die competenties essentieel vindt.
Een hogeschool. Bij Thomas More zijn toleranties "beperkt tot 10% van het totaal aantal feitelijk op te nemen studiepunten van het diplomacontract of diploma-examencontract met een maximum van 18 studiepunten. Beoordelingen van 8 of 9 op 20 zijn tolereerbaar. Alle andere onvoldoendes zijn niet tolereerbaar." En de drempel ligt er hoger dan bij KU Leuven: je kan enkel tolerantie inzetten "wanneer die een studie-efficiëntie behaalt van ten minste 60%."
Drie instellingen, drie andere antwoorden op dezelfde vraag. Zoek dus niet welke regel in Vlaanderen geldt, maar welke in jouw programmagids staat, want daar staat ook welke vakken bij jou niet tolereerbaar zijn.
Wat kost een tolerantie je?
Dit is het stuk dat studenten het vaakst missen, omdat het pas een jaar later pijn doet.
Je leerkrediet. Je start met 140 studiepunten. De Vlaamse overheid legt het mechanisme zo uit op de pagina over leerkrediet: "Slaag je voor die opleidingsonderdelen? Dan win je de studiepunten terug." En: "Slaag je niet of zet je een tolerantie in? Dan verlies je de studiepunten." Een getolereerd vak van zes studiepunten is dus zes studiepunten leerkrediet die je niet terugkrijgt. Raakt je leerkrediet op, dan mag een instelling je weigeren of meer studiegeld vragen.
Je creditbewijs. Je hebt het niet, en dat merk je pas bij een vrijstelling of een overstap naar een andere opleiding. KU Leuven zegt daar expliciet bij dat je op een getolereerd cijfer geen vrijstelling kan vragen.
De decretale drempel. Na je eerste inschrijving moet je voor de vakken waarvoor je geen creditbewijs haalde en geen tolerantie inzette, bij je tweede inschrijving alsnog een creditbewijs halen of tolerantie inzetten. Doe je dat niet, dan kan je instelling je weigeren voor die opleiding.
Kan je een tolerantie nog terugdraaien?
Meestal niet, en het venster om ze in te zetten is kort. Thomas More geeft je "15 kalenderdagen" na de publicatie van alle examenresultaten, en daarna kan het niet meer. Omgekeerd geldt ook: "De beslissing om een tolereerbare onvoldoende te behouden, kan niet herroepen worden," tenzij je op het einde van je opleiding een gemotiveerde aanvraag indient en de voorzitter van de examencommissie akkoord gaat. Dan schrijf je je opnieuw in voor dat vak en leg je examen af over de leerstof van dat nieuwe jaar.
Zet dus twee dingen in je agenda zodra je resultaten bekend zijn: de deadline van jouw instelling, en een half uur om de beslissing rustig te nemen.
Telt een gedelibereerd vak mee voor je diploma?
Ja. Gedelibereerde studiepunten zijn volgens de Codex "studiepunten waarvoor een student op basis van examens geen creditbewijs verworven heeft, maar waarvoor een examencommissie beslist heeft dat de bijbehorende opleidingsonderdelen niet hervat hoeven te worden." Je studeert er dus gewoon mee af.
Wat je niet hebt, is het creditbewijs. Voor je diploma maakt dat niets uit. Voor een vrijstelling, een overstap of een vervolgopleiding wel.
Wat een getolereerde acht volgend jaar kost
Nu het deel dat in geen enkel reglement staat.
Vakken in het hoger onderwijs staan niet los van elkaar. Analyse draagt differentiaalvergelijkingen, lineaire algebra draagt zowat alles wat later met matrices werkt, en een basisvak statistiek draagt elk vak waarin je nog data ziet. Een acht in zo'n vak betekent dat je de helft van de tijd het juiste deed. Volgend jaar wordt er verder gebouwd op de andere helft.
Ik zou de vraag daarom omdraaien. Niet "mag ik dit tolereren", maar "wat komt er volgend jaar op dit vak te staan". Voor een randvak in je programma is tolereren een prima beslissing die je tijd geeft voor de rest. Voor een fundament is het de naad van dat 3D-model: je verlegt hem netjes, en het echte probleem zit een laag dieper.
Kies je toch voor tolereren bij een dragend vak, doe dan dit ene ding: zet in september twee uur opzij om de drie of vier begrippen die je nooit vast kreeg alsnog recht te zetten. Dat is goedkoper dan het vak hernemen en veel goedkoper dan volgend jaar vastlopen. Onze vakpagina's voor het eerste jaar zetten per vak op een rij waar studenten vastlopen: analyse, lineaire algebra, statistiek en de andere vakken.
Hoe beslis je of je een tolerantie inzet?
Vier vragen, in deze volgorde.
- Mag het? Check je programmagids: welke vakken zijn niet tolereerbaar, en haal je de drempel qua studie-efficiëntie (50% bij KU Leuven, 60% bij Thomas More, elders weer anders)?
- Is dit vak dragend voor volgend jaar? Vraag het aan je studietrajectbegeleider of aan een ouderejaars, niet aan jezelf in juli.
- Wat kost het aan leerkrediet, en heb ik dat krediet later nodig? Je tolerantiekrediet is beperkt. Wie het in het eerste jaar opgebruikt aan een randvak, heeft het niet meer voor een zwaar vak in het tweede.
- Wat is het alternatief waard? Een tweede examenkans in augustus op een vak dat je al half kent, is vaak minder werk dan het lijkt, zeker met een plan voor je blok.
Zit je nog in het secundair, dan gelden deze regels niet. Daar beslist de klassenraad en is het resultaat een attest, en wat er in die kamer gebeurt, staat in de klassenraad delibereert.
Moet je een vak toch hernemen, dan is de aanpak een andere dan de eerste keer, en die staat in bissen. Loop je vast op de leerstof zelf en niet op de planning, dan kies je zelf een docent per vak en per uur. Twee sessies in oktober op het vak dat je deze zomer bijna kostte, is de goedkoopste reparatie die er is.