Groepswerk is de opdracht waar leerlingen het meest over klagen, en meestal terecht. Het patroon is overal hetzelfde: één of twee mensen doen het grootste deel, de rest levert weinig, en iedereen krijgt hetzelfde cijfer.
Dat is frustrerend en het is ook grotendeels voorspelbaar. En omdat het voorspelbaar is, is er iets aan te doen.
Waarom het structureel scheefloopt
Er zijn drie mechanismen die bijna elke groep treffen, en het helpt om ze te herkennen.
Niemand voelt zich verantwoordelijk voor het geheel. Iedereen heeft een stuk, niemand heeft de samenhang. Dat is de meest voorkomende reden dat een groepswerk uit vier goede delen bestaat die niet op elkaar aansluiten.
Wie het meest geeft om het cijfer, doet het meest. Zodra iemand doorheeft dat hij toch wel iets gaat overnemen, is er voor de anderen weinig reden om vroeg te beginnen. Dat is geen luiheid maar een redelijke inschatting van hoe het gaat lopen.
Alles komt op het einde samen. Als de deadline het eerste moment is waarop iemand ziet wat de anderen gedaan hebben, is er geen tijd meer om bij te sturen.
Die drie hangen samen, en ze zijn alle drie te ondervangen met afspraken die je aan het begin maakt.
Wat je in het eerste kwartier vastlegt
Investeer vijftien minuten aan het begin. Ze verdienen zich altijd terug.
Bepaal eerst samen het punt en de structuur. Voor iemand aan zijn eigen deel begint. Waar gaat dit over, wat is de rode draad, en uit welke delen bestaat het. Groepen die dit overslaan, plakken achteraf losse stukken aan elkaar.
Verdeel de delen, niet de bladzijden. Elk deel moet af kunnen zonder op iemand anders te wachten, anders zit er een blokkade in.
Zet er data bij. Niet "tegen de deadline" maar per deel een datum die ruim voor de deadline ligt. Minstens één tussentijds moment waarop iedereen laat zien wat hij heeft.
Wijs iemand aan voor de samenhang. Die persoon schrijft niet meer, maar leest alles en zorgt dat het één geheel wordt. Dat is een echte taak en hij wordt bijna nooit toegewezen.
Zet het op papier. Een gedeeld document met wie wat doet en tegen wanneer. Dat voelt formeel voor een schoolopdracht, en het is precies wat je nodig hebt als het misgaat.
Als iemand niet levert
Dit is de situatie waar het meestal om gaat, en de standaardreactie maakt het erger.
Wat de meeste leerlingen doen: het overnemen, mopperen, en achteraf klagen. Dat redt het cijfer en het bevestigt dat het zo werkt, dus de volgende keer gebeurt hetzelfde.
Wat beter werkt, in volgorde.
Vraag het eerst gewoon. Niet verwijtend maar concreet: "je zou deel twee doen tegen woensdag, lukt dat?" Soms is er een reden en soms is het gewoon vergeten. Een korte vraag lost meer op dan drie dagen ergernis.
Zet het schriftelijk. In jullie gedeelde document, met de datum. Niet als bewijsmateriaal maar omdat het dan zichtbaar is voor iedereen.
Meld het tijdens, niet na afloop. Dit is het belangrijkste. Een leerkracht kan tijdens het proces nog iets doen; achteraf staat hij voor een voldongen feit en kan hij weinig anders dan de klacht noteren. Wachten tot na de deadline is de minst effectieve timing die er is.
Dat melden voelt als klikken, en dat is waarom bijna niemand het doet. Maar er is een verschil tussen iemand zwartmaken en zeggen dat een afgesproken deel er niet is. Hou het bij het tweede: feiten, data, geen oordelen over de persoon.
Doe je eigen deel goed, ook als de rest niet levert
Dit is ongemakkelijk advies en het is meestal de juiste keuze.
Je eigen deel is het enige waar je volledige controle over hebt, en bij veel leerkrachten is er een individuele component in de beoordeling. Als die er is, is jouw goed uitgevoerde deel zichtbaar.
Vraag daarom aan het begin hoe er beoordeeld wordt. Is het één cijfer voor de groep, of is er ook iets individueels? Dat verandert hoe je je bijdrage documenteert, en het is informatie die je gratis krijgt door ernaar te vragen.
Praktische dingen die veel schelen
Werk in één gedeeld document in plaats van bestanden heen en weer sturen. Dan ziet iedereen wat er gebeurt en wanneer, en er ontstaat geen discussie over welke versie de laatste is.
Spreek één contactkanaal af. Een groepsgesprek waar iedereen in zit, niet vijf losse gesprekken.
Plan het samenvoegen als een aparte stap met een eigen datum, minstens een paar dagen voor de deadline. Dat is het moment waarop je merkt dat twee mensen hetzelfde geschreven hebben of dat er een deel ontbreekt.
Lees elkaars werk. Niet om te verbeteren maar om te weten wat erin staat. Bij een presentatie is dat het verschil tussen een groep en vier mensen die na elkaar praten.
En als jij degene bent die achterloopt
Dit artikel gaat er tot nu toe van uit dat de anderen het probleem zijn. Soms ben jij dat, en dat is de moeite om eerlijk over te zijn.
Meestal is dat niet omdat het je niet kan schelen. De redenen die ik het vaakst hoor zijn dat iemand niet weet waar hij moet beginnen, dat hij zijn deel te moeilijk vindt en dat niet durft te zeggen, of dat hij het bleef uitstellen tot het gênant werd om er nog over te beginnen.
Die laatste is de gevaarlijkste, want hij versterkt zichzelf. Hoe langer je zwijgt, hoe moeilijker het wordt om je te melden, en hoe kwader de anderen worden.
Wat werkt, is het onaangename ding vroeg doen: zeggen dat het niet lukt, en zeggen wat je wel kan. "Ik kom er niet uit met dat deel, kan ik iets anders doen of kan iemand meekijken?" Dat is een minder pijnlijk gesprek dan het gesprek drie dagen voor de deadline, en het levert je meestal gewoon hulp op.
En als je merkt dat je structureel de ander laat opdraaien: dat wordt in het hoger onderwijs en in een job niet minder zichtbaar. Groepswerk is een van de weinige plekken waar je dat nog goedkoop kan afleren.
Voor ouders
Als je kind thuis gefrustreerd zit over een groepswerk, is de verleiding groot om te zeggen dat hij het maar moet overnemen of dat hij het maar moet melden.
Wat meestal nuttiger is: help hem het concreet te maken. Wat was er precies afgesproken, wat is er niet gebeurd, en wanneer heeft hij dat gezegd? Die drie vragen brengen hem van een gevoel naar iets waarmee hij naar de leerkracht kan.
En hou in gedachten dat groepswerk voor sommige leerlingen structureel zwaarder is dan voor anderen. Voor een leerling met autisme bijvoorbeeld test het onderhandelen, rolverdeling en omgaan met mensen die zich niet aan afspraken houden, en dat is iets anders dan wat de opdracht zegt te meten. Daarover staat meer in autisme op school.
Tot slot
Groepswerk gaat over samenwerken, en samenwerken is een vaardigheid die je op school leert omdat je ze daarna nodig hebt.
Wat je eruit kan halen, is niet het cijfer maar de gewoonte om afspraken concreet en schriftelijk te maken en er vroeg iets van te zeggen als ze niet nagekomen worden. Dat is precies wat het in een job ook is, en het is aanzienlijk nuttiger dan het onderwerp van de opdracht.
Voor de schrijfkant van zo'n opdracht staat de aanpak in een taak of werkstuk schrijven, en voor het presenteren in een spreekbeurt voorbereiden.